Veel religies zijn positief over orgaandonatie: vrijwel alle levensfilosofieën en geloven spreken over orgaandonatie als een echte daad van naastenliefde. Maar er zijn binnen de verschillende religies ook stromingen die er anders tegen aan kunnen kijken. Het Chinese denken wordt traditioneel beïnvloed door drie levensfilosofieën; het Confucianisme, het Taoïsme en het Boeddhisme. Wat zeggen deze filosofieën over orgaandonatie?

Confucianisme

confucius
Confucianisme is geen godsdienst, maar een praktische filosofie over menselijke verhoudingen en menselijk gedrag. Binnen de Confuciaanse leer is het gebruikelijk om het lichaam intact te houden na overlijden: je wordt met een compleet lichaam geboren en gaat met compleet lichaam heen. Dit gebeurt uit respect naar je ouders; als kind heb je de plicht te beschermen wat je van je ouders hebt gekregen. Toch zijn er ook moderne Confuciaanse geleerden die zich positief uitspreken over orgaandonatie. Volgens hen is het schenken van een orgaan aan een ander een ultieme daad van medeleven. Dit past binnen het Confuciaanse basisconcept Jen, wat verwijst naar een mix van menselijkheid, liefdadigheid en vriendelijkheid. Volgens deze geleerden wegen Jen en rechtvaardigheid binnen het Confucianisme zwaarder dan het fysieke lichaam te houden zoals dat van de ouders is gekregen.

Taoïsme

yin-yang
Taoïsme is een mystieke cultus, een filosofie, voortkomend uit de leer van Lao-tse. Het centrale thema van het Taoïsme is de allesomvattende universele natuurwet (‘Dao’ = Weg), waaraan men zich als mens moet aanpassen. De natuur in deze brede zin zou bestuurd worden door de interactie van de kosmische krachten, Yin en Yang. Leven in eenheid met de natuur is een belangrijk ideaal, de door de mensen ingerichte maatschappij wordt als kunstmatig gezien. Binnen het Taoïsme is Wu-Wei een belangrijk concept. Dit houdt in dat het Taoïsme niets zal ondernemen wat in tegenstrijd is met de spontane, natuurlijke flow van de natuur. Als sterven een natuurlijk proces is, dan wordt elke poging om daar iets aan te veranderen als onnatuurlijk gezien. Zo wordt orgaandonatie beschouwd als een (menselijke) interventie in een natuurlijk proces en zijn klassieke geleerden binnen deze filosofie geen voorstander hiervan. Maar ook binnen het Taoïsme zijn steeds meer voorstanders te vinden van orgaandonatie. Moderne geleerden zien het menselijke lichaam als een omhulsel waaraan geen substantiële betekenis toegekend wordt. Als het lichaam slechts een omhulsel is, dan zal orgaanuitname de essentie van het leven niet beïnvloeden. Daarnaast wordt liefde binnen het Taoïsme gezien als een natuurlijke expressie van het leven. Denk bijvoorbeeld aan een wolvin die haar welpjes verzorgt en bij gevaar zelfs haar leven zou geven om ze te redden. Zo zou het schenken van een orgaan om een ander leven te redden ook een natuurlijke handeling zijn.

Boeddhisme

buddha
Het boeddhisme, zoals het zich in China ontwikkeld heeft, is tegenwoordig niet meer te vergelijken met de Indiase oorsprong van deze filosofie. Vanaf de eerste kennismaking onderging het een sterke aanpassing aan de bestaande Chinese denkwereld, met name door taoïstische invloeden en de introductie van lokale goden en heiligen. Het boeddhisme stelt dat de mens is geboren om te lijden, te sterven en opnieuw geboren te worden. Door een deugdzaam leven neemt de kans toe dat men in een betere vorm terugkeert. Volgens het boeddhisme is het menselijk lichaam een onverbrekelijk geheel van lichaam(sdelen) en geest. De dood is het geleidelijk natuurlijk verval van de eenheid ‘geest-lichaam’. Het vaststellen van de hersendood druist in tegen deze opvatting. Orgaanuitname zou het lichaam onteren. Het belangrijkste punt van discussie is dat het uitnemen van de organen het stervensproces verstoort, omdat de geest tijd nodig heeft om het lichaam te verlaten. Toch zijn ook binnen het boeddhisme argumenten voor orgaandonatie te vinden: met name de noodzaak om medeleven te betonen wordt binnen het boeddhisme als een belangrijke deugd gezien. Voorstanders geloven dat orgaandonatie een daad van vriendelijkheid en compassie is, wat tot een goed karma zal leiden.

Meer weten?
Lees hier het artikel ‘ An Asian Perspective on Organ Donation’ (Michael Cheng-Tek Tai, Tzu Chi Medical Journal, 2009). Meer informatie over orgaandonatie in Nederland (in het Chinees) vindt u terug op deze speciale themapagina of op de website van de NTS.

By Vanessa Haulussy

GEEN REACTIES