Als er iets is wat verschilt per cultuur en per persoon is het wel hoe er met de dood wordt omgegaan. De een huilt en is stil, de ander laat alles gaan en weer een ander zorgt dat de
overledene zo snel mogelijk wordt begraven voordat er ruimte voor de verwerking komt. De manier waarop ze er in de Filipijnen mee omgaan is wéér anders. In de provinciestad, Batangas,
gaat het ook om loslaten, maar dan juist om het moment zo lang mogelijk uit te stellen en staat het bol met rituelen.



“Als je achterblijft tot de kist en de rest uit het huis is, moet je daarna ook in één ruk naar buiten. Niet omdraaien, niet terug kijken, gewoon recht vooruit.” de dochter van Silvestre Chavez Mendola drukt het me voor de vierde keer op het hart. Ze is bang dat als ik me omdraai, ik de ziel van haar vader een reden geef om in zijn oude huis te blijven hangen en niet naar de Hemel te gaan. Haar vader overleed negen dagen geleden en ligt sindsdien opgebaard in de woonkamer van z’n huis. De kist past maar net in de breedte van de woonkamer en het uitvaartcentrum heeft gezorgd voor de aankleding. Zware fluwelen gordijnen, een zee van geurende witte en paarse chrysanten, een lange tafel met bijbels, foto’s en rozenkransen en overal lichtjes en kaarsen.



In de rest van de woonkamer hebben ze ruimte gemaakt om de familie te ontvangen. De stoelen en banken staan tegen de muur en er is ruimte rond de kist om de overledene nog te zien. “M’n
nichtje heeft het zwaar,” zegt Gloria Tongol “vannacht is ze de heel de nacht bij haar vader gebleven, ze wilde niet afgewisseld worden”. Hier in Batangas is het gebruikelijk dat er altijd
iemand van de familie of kennissen bij de overledene blijft, zelfs midden in de nacht. Het is dus een echte wake. Maar je kunt natuurlijk niet verwachten dat die mensen de hele tijd stil rond de kist zitten. Er wordt uit de bijbel gelezen, gepraat maar er wordt ook speciale likeur gedronken en er worden kaartspelletjes gespeeld.



Een begrafenis als deze is ook een bijeenkomst voor de hele familie. Familieleden uit Australië en verre eilanden in de Filipijnen. Ze praten bij, steunen elkaar en zijn even met z’n allen één. Op deze momenten kun je goed zien hoe belangrijk familie hier is, ‘Familie gaat voor alles’. Het moeilijkste moment is dan ook wel het loslaten. “Bij het geloof hier in de Filipijnen gaat het om volledige beleving van je geloof. Alle zintuigen worden aangesproken. Ruiken is de wierook bij de miss, zien is het beeld van de heiligen, proeven is de hostie en de wijn, horen is het gezang en voelen is het aanraken van de beelden van heiligen. Maar in het geval van een overledene, gaat het om het aanraken van hem. Je houdt hem voor het laatste moment vast voor je loslaat en je toont je respect door met je voorhoofd op zijn hand te rusten.” legt Dr. Oliveros uit, man van Gloria en hoogleraar in theologie.



Het aanraken komt inderdaad erg naar voren. Zelfs voordat de glazen plaat van de kist wordt opgetild om afscheid te nemen wordt de kist en het glas veelvuldig aangeraakt. Je kan de
vingerafdrukken zien in de weerspiegeling van het licht op het glas. Als het moment is aangebroken om los te gaan laten voel je de emoties op lopen. Hier wordt geen rijtje gevormd om langs de kist te lopen, iedereen komt om de kist staan en komt één voor één naar voren om op hun wijze afscheid te nemen. Sommige kunnen het niet in één keer en komen een tweede of derde keer
terug. Andere laten hun verdriet gaan en roepen uit ‘Broer, Broer!’. Je hoeft de taal niet te begrijpen om de lading van de woorden aan te voelen en te begrijpen dat dit woord ‘Broer’ dieper
gaat dan de Nederlandse betekenis van ‘Broer’. Hier gaat het om verwantschap tot het diepste van je zijn.


De rituelen die hier normaal zijn bij een begrafenis staan in het teken van liefde, loslaten en het zo goed mogelijk ervoor zorgen dat de ziel ineen keer naar de Hemel gaat. “Als er een baby was geweest werd die nú over de kist getild, om de ziel even rein te maken als een ziel van een baby. Ook gaat het over de cirkel van het leven.” voegt Gloria toe. Als het moment is gekomen om de kist naar buiten te tillen volgt iedereen in één keer. De kist wordt de auto in getild, wordt bedekt met de Filipijnse vlag en in optocht lopen we, onder leiding van een triest klinkende brassband, naar de kerk. Hier geen getoeter of inhalende voertuigen, een begrafenis hier getuigt van medeleven, liefde en respect. Maar bovenal laat het zien hoe moeilijk het is om een geliefde los te laten, zeker als je weet dat het gezin bij het graf blijft tot het cement helemaal is opgedroogd. Totdat er letterlijk afstand tussen beide is.

Door Natascha Ditzel & Susanne Sinke

GEEN REACTIES